Nga Helidon Haliti

NJË SHKOLLË SHUMË E MADHE!

Një dinamizëm që i ka munguar prej vitesh skulpturës sonë!

Një skulpturë e pozicionuar jashtëzakonisht bukur aty ku ndodhet. Edhe pse mbart ekzagjerimin monumental të kohës së vet, ajo udhëton këndshëm në hapësirë, komunikon me të dhe ndërthuret organikisht me formën.

Është pikërisht marrëdhënia mes veprës dhe vendit ajo që e bën “site-specific”. Paradoksalisht, kjo marrëdhënie e bën veprën të duket bashkëkohore edhe sot.

Dhe këtu më vjen një mendim disi i rrezikshëm:

Sa më shumë luftëra, sa më shumë heroizma, aq më shumë skulptura dinjitoze?!

Sigurisht që jo!

Por ironia lind vetvetiu kur sheh se sa shumë energji, tension, anatomi, lëvizje dhe guxim plastik kishte skulptura e një kohe të vështirë dhe sa e vështirë është t’i gjesh sot, në një kohë shumë më të lirë.

Prof. Thoma Thomai ka shenjuar një shkollë të padiskutueshme në skulpturën shqiptare.

Dhe, falë Zotit, nuk ka qenë i vetëm.

Brenda së njëjtës frymë u formua një brez, një mënyrë të menduari dhe të ndërtuari skulpturën, ku forma nuk ishte thjesht vëllim, por tension; figura nuk ishte thjesht anatomi, por karakter; monumenti nuk ishte thjesht objekt i vendosur në shesh, por pjesë e hapësirës dhe e kujtesës.

Kjo është arsyeja pse mund të flasim për shkollë.

Dhe një shkollë e madhe nuk matet vetëm me mjeshtrin. Matet edhe me dishepujt që lë pas.

Thomai ka pasur fatin dhe meritën që pas tij të vijnë skulptorë që vazhdojnë me dinjitet të ngjisin shkallët e kësaj shkolle, duke e transformuar, duke e kundërshtuar ndonjëherë, por duke mos e humbur peshën e zanatit.

Vetëm se sot shkallët janë të tjera.

Nuk ngjiten më mes luftërash, partizanësh, kuajsh, heronjsh dhe monumentesh.

Ngjiten në kohë paqeje.

Në kohën e ekranit.

Në kohën kur gishti lëviz më shumë mbi telefon sesa mbi baltë.

Në kohën kur një skulpturë kërkon muaj e vite për t’u bërë, ndërsa një video kërkon pesëmbëdhjetë sekonda për t’u harruar.

Dhe këtu lind natyrshëm pyetja:

Çfarë e ushqen më shumë artin monumental: drama e historisë apo qetësia e lirisë?

A i duhen vërtet skulpturës heronj për të prodhuar vepra të mëdha, apo sot duhet të mësojmë të gjejmë monumentalitetin te njeriu i zakonshëm?

Sepse luftën, sigurisht, nuk e duam.

Por as TikTok-un nuk mund ta shpallim hero!

Atëherë dilema mbetet pezull, pak serioze e pak ironike:

Luftë apo TikTok?!

Unë zgjedh skulpturën.