Nga Dr. Kujtim Halili

Në veprën e Hajdar Danjollit, piktura shndërrohet në një hapësirë ku historia, miti dhe kujtesa kolektive ndërthuren në një gjuhë vizuale të qartë dhe të drejtpërdrejtë. Këto kompozime nuk synojnë thjesht të përfaqësojnë realitetin, por të ndërtojnë një imazh të qëndrueshëm të identitetit shqiptar, të rrënjosur në traditë dhe të artikuluar përmes figurës njerëzore.

Figura qëndron gjithmonë në qendër: e vendosur përballë shikuesit, e palëvizshme dhe e përqendruar, ajo nuk është portret individual, por një tipar kolektiv. Burrat e armatosur, gratë me veshje tradicionale, grupet e bashkuara në një trup të vetëm vizual të gjitha këto krijojnë një ikonografi të njohur, ku individi humbet në funksion të një narrative më të gjerë kombëtare (Figura. 1).

Në këtë kuptim, piktura e Danjollit nuk përshkruan një moment, por afirmon një vlerë.

Koncepti i besës, i pranishëm në mënyrë eksplicite dhe implicite, funksionon si boshti etik i kësaj bote vizuale. Ai nuk paraqitet vetëm si një nocion kulturor, por si një strukturë morale që organizon marrëdhëniet midis figurave dhe, njëkohësisht, midis veprës dhe shikuesit.

Përmes tij, akti i përfaqësimit bëhet një akt premtimi: një lidhje e pashkruar midis së kaluarës dhe së tashmes (Figura. 2).

Ngjyra, e fortë dhe e pastër, nuk ndjek ligjet e natyralizmit, por ato të simbolit. E kuqja e flamurit, e zeza e shqiponjës, gjelbërimi i peizazhit këto nuk janë thjesht elemente vizuale, por shenja të një identiteti të kodifikuar. Ato krijojnë një ritëm të brendshëm që e udhëheq shikimin dhe e orienton leximin e veprës.

Një element thelbësor në praktikën e Danjollit është ornamenti. Kornizat e pasura me motive të frymëzuara nga tekstilet tradicionale nuk funksionojnë si kufi, por si zgjerim i vetë pikturës.

Ato e vendosin figurën brenda një universi kulturor më të gjerë, ku arti i “lartë” dhe ai popullor ndërthuren në mënyrë të pandashme.

Në këtë ndërthurje, piktura bëhet një sipërfaqe ku historia vizuale e një kulture rikompozohet (Figura. 3).

Peizazhi, në sfond, nuk është thjesht vend.
Ai është kujtesë. Fshatrat, malet, hapësirat e gjera natyrore shfaqen si skena të një kohe të përhershme, ku e kaluara dhe e tashmja bashkëjetojnë pa konflikt. Në këtë mënyrë, hapësira piktorike e Danjollit nuk është lineare, por ciklike një rikthim i vazhdueshëm te rrënjët.

Vepra e Hajdar Danjollit mund të lexohet si një pikë takimi midis disa traditave: realizmit socialist, i cili i jep figurës një rol monumental dhe etik; trashëgimisë folklorike, që furnizon gjuhën ornamentale dhe simbolike; dhe një ndjeshmërie naïf, që e thjeshton formën dhe e bën atë të drejtpërdrejtë.

Nga kjo ndërthurje lind një estetikë e veçantë, e cila nuk i përket plotësisht asnjërës prej tyre, por i përvetëson të gjitha.

Subjektet nuk paraqiten si objekte të izoluara, por si fragmente të një rrëfimi më të gjerë mbi identitetin, kujtesën dhe përkatësinë.

Ato na ftojnë të lexojmë jo vetëm atë që shohim, por edhe atë që trashëgojmë një histori e shkruar në figura, ngjyra dhe forma që vazhdojnë të flasin në kohën tonë.