Nga Ark. Artan Shkreli
T E P E L E N A . N Ë . B U T R I N T
…
Dy kolona elegante mermeri, me kanelura dhe krejca (kapitele) të orderit arkitekturor toskan, ndodhen në hyrje të Butrintit ku çuditshëm urojnë mirëseardhjen, si dy maxhordomë që janë të huaj në shtëpinë ku shërbejnë.
Kolonat bien në sy edhe për faktin se asgjë nuk i lidh ato as me historinë e as me vendin ku ndodhen. Janë thjesht aty si elemente “dekorative” të pakuptimta, por që bëjnë konfuz këdo që viziton sitin arkeologjik.
Në fakt ato janë prodhim i vonë, i gjysmës së parë të shek XX, sjellë nga Italia me anije në kuader të një programi të gjerë që Italia ndërmori për të nderuar të rënët e luftës Italo-Greke.
Programi në fjalë parashikonte një buxhetim dhjetëvjeçar të monumenteve që duheshin ngritur “in situ” për të kujtuar memorien e të zhdukurve pikërisht në këtë luftë. Kështu, në gusht të 1941-shit, u dekretua edhe “Comissariato campi di bataglia e zone sacre d’Albania” (Komisariati për fushat e betejës dhe zonat e shenjtëruara të Shqipërisë) i cili duhet të paracaktonte dhe financonte një seri ndërhyrjesh arkitekturore e inisiativash në territor, me natyrë turistike dhe edukative.
Në këtë kuader, u realizua edhe monumenti i të rëneve të “Divizionit Modena”, i cili u ngrit në fillim të vitit 1942-shit në Tepelenë, me sfond një pejsazh të bukur malor. Monumenti u inagurua në qershor të po atij viti, kur mbi panelin e gurtë të shkrimit përkujtimor funerar, i cili qëndronte mes dy kolonave “tona” prej mermeri të bardhë, u vendos një shqiponjë, simbol evokativ i Perandorisë Romake.
Pas luftës, me prishjen e panevojshme të çdo gjurme historike dhe artistike të gjerdanit të këtyre monumenteve, u shkaterrua edhe kjo vepër qibare së cilës sot nuk i ka mbetur asnjë gjurmë, por të paktën u patën hequr mënjanë dy kolonat e orderit toskan, të cilat në një moment të dytë u transportuan në Butrint ku ndodhen ende sot.
Ndofta do të ishte një punë e mirë të vendoseshin përsëri në Tepelenë, në vendin ku kanë qenë, në mos për memorien e ushtarëve të gjorë italiane, rënë në një luftë të pakuptimtë, do shërbenin si atraksion turistik (bumi i sivjetshëm nga Italia ishte mbresues) për të kujtuar një të kaluar në të cilën të rinjtë nuk i vizitonin këto vende si turistë por si ushtarë… shpesh pa kthim.
