Nga Albert Vataj

“Rrobalarësja”, piktura e një mjeshtri që vdiq në varfëri dhe e mbuloi harrimi për dy qindvjeçarë

Rritja e vlerës së kësaj pikture nis pikërisht nga fakti se ajo mban mbi shpinë jo vetëm historinë e një figure të përulur, por edhe fatin estetik e njerëzor të një artisti të zhytur në harresë. “Rrobalarësja” nuk është vetëm një skenë intime e jetës së përditshme, por një metaforë e gjallë e mënyrës si arti mund të shndërrohet në dëshmi të heshtura të dinjitetit njerëzor, përtej rrënojave të kohës dhe rrjedhave të fatit.

Figura e gruas që lan rroba është ndërtuar mbi një kontrast të bukur: nga njëra anë thjeshtësia e veprimit të saj, nga ana tjetër ndriçimi delikat që e bën atë të duket e paprekshme, gati sakrale. Greuze, mjeshtër i detajeve psikologjike, e koncepton këtë figurë jo si një shërbyese të rrëgjuar nga puna, por si një prezencë të hapur dhe të sinqertë, një individ që ruan dinjitetin e vet edhe në mes të një detyre të rëndomtë. Prania e saj vizuale është e ngrohtë dhe e prekshme: sytë e kthjellët, vështrimi i çiltër, qëndrimi i lirshëm, të gjitha organizohen për t’i dhënë skenës një përmasë të papritur humaniteti. Ajo nuk pozon, ajo ekziston.

Ky realitet i drejtpërdrejtë, pothuaj i papërpunuar, është një nga risitë e Jean-Baptiste Greuze. Ai merr motive të hollandezeve dhe flamanëve të shekullit XVII, por iu shton atyre një sensibilitet emocional tipik për rokoko-n e vonë dhe për klimën morale të shekullit XVIII në Francë. Kjo e vendos “Rrobalarësen” në pikëtakimin mes pikturës së zhanrit dhe pikturës morale, ku intimiteti i jetës së përditshme ngrihet në nivel simbolik.

Në këtë vepër drita luan rolin e narratorit. Ajo i jep trupit të rrobalarëses një transparencë që e bën figurën të duket si e kapur në një çast të ndërmjetëm, mes reales dhe një zone pothuaj mitike. Nëse shikimi i spektatorit përshkon kohën për të shkuar tek gruaja, edhe gruaja përshkon kohën për t’u kthyer tek spektatori. Kjo krijon një marrëdhënie që e mposht distancën prej tre shekujsh dhe e bën veprën të duket e afërt, e tanishme, e njohur.

Ndjenja e nostalgjisë nuk vjen vetëm nga profesioni i saj, tashmë i zhdukur nga jeta moderne, por nga mënyra se si Greuze e ka koduar këtë figurë me një vlerë universale të përulësisë dhe qetësisë njerëzore. Teksti narrativ i ngjyrave, i penelatave të bardha dhe i ndriçimit të butë krijon një atmosferë ku shikuesi gjen qetësi, afeksion, një lloj mallëngjimi që ka të bëjë jo me të kaluarën, por me mundësinë e intimitetit të thjeshtë që koha moderne e ka mbytur.

Nëse Greuze ishte një prej autorëve më të vlerësuar të epokës së tij, rënia e tij pas Revolucionit Francez është po aq dramatike sa përmbysjet që pësuan heronjtë e pikturave të tij morale. Ai humbi jo vetëm statusin, por edhe vetë dinjitetin profesional. Vdiq i varfër, i braktisur, i harruar. Pikërisht për këtë historia e “Rrobalarëses” është edhe një histori metaforike mbi mënyrën si arti dhe arti-faktet mund të mbijetojnë mbi rrënimin e jetës së autorit. Veprat e tij u mbyllën në koleksione private, përfshirë këtë pikturë që për më shumë se dy shekuj u fsheh nga publiku. Kur Muzeu Getty e bleu në vitin 1983, piktura doli nga mbyllja sikur të dilte nga një periudhë letargjie, një rikthim i vonuar, por i domosdoshëm.

Ky rizbulim solli një rivlerësim të qëndrueshëm të Greuze si artist. Pikturat e tij u rishikuan nën prizmin e historisë së Ancien Régime, duke nxjerrë në pah jo thjesht estetikën rokoko, por një vijë të thellë empatike dhe morale që lidh historinë njerëzore me përditshmërinë. “Rrobalarësja” u bë një nga dëshmitë më të qarta të kësaj. Aty ku shekujt shuan zërin e piktorit, drita e pikturës së tij foli me një gjuhë të pakontestueshme njerëzore.

Sot, kjo vepër është shembull i mënyrës se si arti i zhanrit, shpesh i konsideruar i ulët apo modest, ka fuqinë të mbajë brenda vetes dinjitetin e historisë së përditshme. Përmes një rrobalarëseje të panjohur, Greuze ruajti një të vërtetë të madhe: se intimiteti njerëzor, qoftë edhe i përulur, mbetet i pakonkurueshëm nga ideologjitë, nga pushtetet, nga harresa dhe nga koha.

(Marrë nga postimi në Facebook i autorit)