FOVIZMI

Rreth 1905–1910

Fovizmi ishte një nga lëvizjet e para të artit modern në fillim të shekullit XX, e zhvilluar kryesisht në Francë. Emri vjen nga fjala franceze “les fauves”, që do të thotë “bishat e egra”, një shprehje e përdorur nga kritiku Louis Vauxcelles për të përshkruar fuqinë dhe guximin e ngjyrave në veprat e artistëve.

Fovizmi nuk zgjati shumë si lëvizje e organizuar, por ndikimi i tij ishte i madh: ngjyra u çlirua nga detyrimi për të imituar realitetin.

Ngjyra si emocion

Për fovistët, një pemë nuk duhej të ishte patjetër e gjelbër dhe një fytyrë nuk duhej të kishte ngjyrën reale të lëkurës. Ata mund të përdornin të kuqe, blu, të verdhë, portokalli ose vjollcë për të shprehur emocionin, atmosferën dhe ndjesinë personale.

Kështu, ngjyra nuk ishte vetëm një mënyrë për të përshkruar objektin; ajo u bë gjuhë artistike më vete.

Një nga idetë më të rëndësishme të Fovizmit mund të përmblidhet kështu:

“Mos pikturo atë që është objekti; pikturo atë që ndien përballë tij.”

Karakteristikat kryesore

• Ngjyra të forta dhe të pastra
• Kontraste të fuqishme
• Forma të thjeshtuara
• Penelata të dukshme dhe energjike
• Perspektivë më pak tradicionale
• Shmangie e realizmit të drejtpërdrejtë
• Shprehje e fuqishme emocionale
• Ngjyra e përdorur në mënyrë subjektive

Fovistët nuk kërkonin domosdoshmërisht të krijonin një kopje të natyrës. Ata kërkonin të krijonin përjetimin e tyre të natyrës.

Henri Matisse

Figura më e rëndësishme e Fovizmit ishte Henri Matisse (1869–1954).

Matisse e konsideronte ngjyrën një element themelor të ndërtimit të veprës. Për të, ngjyra mund të krijonte hapësirë, ritëm dhe emocion pa pasur nevojë të ndiqte ngjyrat reale të objekteve.

Veprat e tij tregojnë një përdorim gjithnjë e më të lirë të ngjyrës dhe një thjeshtim të formës.

André Derain

André Derain (1880–1954) ishte një tjetër figurë kryesore e Fovizmit. Në peizazhet e tij përdori ngjyra të forta dhe kontraste të guximshme për të krijuar një atmosferë më intensive sesa ajo që mund të shihej drejtpërdrejt në natyrë.

Së bashku me Matisse, ai ishte ndër artistët që e përcaktuan karakterin e lëvizjes.

Maurice de Vlaminck

Maurice de Vlaminck (1876–1958) përdori një gjuhë edhe më energjike, me ngjyra të ndezura dhe penelata të fuqishme. Piktura e tij ishte spontane, emocionale dhe e drejtpërdrejtë.

Fovizmi dhe drita

Për një piktor, Fovizmi është veçanërisht interesant sepse ndryshon marrëdhënien midis dritës dhe ngjyrës.

Në një pikturë tradicionale mund të mendosh:

“Cila është ngjyra e objektit?”

Fovisti pyet:

“Çfarë ngjyre ka drita që unë po përjetoj?”

Kjo e bën Fovizmin shumë të rëndësishëm për studimin e atmosferës dhe emocionit.

Rëndësia në historinë e artit

Fovizmi ishte një hap i rëndësishëm drejt artit modern. Ai ndihmoi në çlirimin e pikturës nga ideja se ngjyra duhet t’i bindet realitetit.

Pas Fovizmit, artistët mund ta përdornin ngjyrën për të shprehur:

emocionin → atmosferën → tensionin → kujtesën → imagjinatën.

Prandaj Fovizmi nuk duhet parë vetëm si një stil me “ngjyra të forta”. Ai është një revolucion në mënyrën se si artisti mendon ngjyrën.

FOVIZMI NË NJË FJALI

Fovizmi e çliroi ngjyrën nga realiteti dhe e ktheu atë në një instrument të drejtpërdrejtë të emocionit.