Nga Ilir Kuke

“Wow, kjo kokë balte këndon vërtet”

Ka vepra që nuk kërkojnë shpjegim.

Ato reagojnë para nesh, ashtu siç reagojmë ne ndaj tyre. Një bocet, një formë e papërfunduar, një kokë balte dhe papritur ndjen se diçka po ndodh.

Jo në sy, por më thellë.

Aty ku arti nuk shihet më, por “dëgjohet”.
“Wow, kjo kokë balte këndon vërtet.”

Ky ishte reagimi im i parë.

Një fjali e thjeshtë, e shkruar pa mendim të gjatë, por e ngarkuar me një ndjesi të qartë: nuk po shihja thjesht një bocet të Lućiano Pavarottit; po dëgjoja diçka që vinte nga brenda baltës.

Boceti si formë e së vërtetës.

Boceti është ndoshta forma më e ndershme e një vepre arti. Ai nuk bind dhe nuk imponon; nuk kërkon të përfundohet. Është dëshmi e një nisjeje. Në këtë gjendje të hapur, koka e Pavarottit nuk mbart vetëm tiparet e një figure ikonike të muzikës botërore, por frymën e vetë aktit krijues.
E punuar shpejt, me shenja të dukshme të dorës, kjo formë nuk synon monumentalitetin. Ajo ruan tensionin e çastit, atë moment kur ideja ende merr frymë. Boceti nuk fsheh procesin përkundrazi, e shpall atë si vlerë.

Pavarotti si zë, jo si ikonë.

Në këtë bocet, Pavarotti nuk shfaqet si figurë e përfunduar apo ikonë e lëmuar. Ai shfaqet si zë në lindje. Goja e hapur nuk është gjest teatral; është hapësirë fryme. Është ai çast para se tingulli të shpërthejë, kur trupi dhe mendimi janë ende në tension.
Këtu figura historike shndërrohet në metaforë. Zëri njerëzor, ashtu si arti, nuk është kurrë i mbyllur. Ai rishfaqet, ndryshon formë, rifillon.

Dialogu që e mban veprën gjallë.

Ky reflektim lindi nga një dialog i thjeshtë: një koment spontan dhe një përgjigje e sinqertë nga Ilmi Kasemi Beati.

Ai nuk po shpjegonte veprën; po mbronte një qëndrim. Nevojën për të krijuar si mënyrë për të qëndruar gjallë shpirtërisht, si kundërhelm ndaj fjalisë së lodhur dhe fatale: “s’ke çfarë të krijosh, janë bërë të gjitha.”

Kjo fjali nuk është thjesht pesimizëm. Është heqje dorë nga përgjegjësia për të dëgjuar veten. Boceti i kësaj koke e rrëzon pa zhurmë. Sepse këtu nuk kemi të bëjmë me atë që është bërë, por me atë që po ndodh.

Balta si material i sinqeritetit.

Balta nuk gënjen. Me gjithë rëndesën dhe thjeshtësinë e saj, ajo ruan çdo gjurmë të dorës, çdo hezitim, çdo vendim. Çdo çarje flet për kohën dhe procesin. Kjo e bën veprën të gjallë. Dhe ndoshta për këtë arsye ajo “këndon” — jo me tinguj, por me prani.

Në këtë material, forma nuk fshihet pas perfeksionit. Ajo mbetet e hapur, e prekshme, njerëzore.

Kënga që lind mes nesh.

Si artist, e njoh mirë atë moment kur një bocet të thotë më shumë se një vepër e mbyllur. Jo sepse është perfekte, por sepse është e vërtetë. Kjo kokë balte e Pavarottit e kujton qartë pse vazhdojmë të vizatojmë, të skicojmë, të modelojmë edhe kur mendojmë se gjithçka është thënë.
Sepse arti nuk është risi formale.

Është ritakim me atë që na mban gjallë.
Dhe ndoshta kënga e vërtetë e kësaj koke balte nuk vjen nga goja e hapur e figurës. Ajo lind në dialog, në ndjeshmëri të ndarë, në dëgjim të ndërsjellë.

Aty ku arti vazhdon të jetojë, mes nesh.